Computer/Law Institute

print/download PDF version

Strafbaar stellen kinderporno in online games terecht, maar lastig

Het bezit van kinderporno was tot voor enkele jaren alleen strafbaar als bij de vervaardiging van het materiaal daadwerkelijk kinderen misbruikt waren. Sinds enige tijd is het ook strafbaar als onschuldig beeldmateriaal met bestaande kinderen zodanig gemanipuleerd wordt dat seksuele beelden ontstaan. De kinderen zijn dan dus niet daadwerkelijk misbruikt. Nog een stap verder gaat het om pure fantasie strafbaar te stellen. Moeten we die weg inslaan? Het gaat bijzonder ver, maar de ontwikkelingen binnen online games geven hier desalniettemin aanleiding toe. Deze week meldden Kamerfracties alsmede het OM dat seksuele handelingen met kinderen binnen bijvoorbeeld de virtuele fantasiewereld Second Life strafbaar gesteld zouden moeten worden. Het verschijnsel is niet nieuw, al in 2004 (en mogelijk zelfs eerder) bood het Japanse ‘kinderlijke’ animatie karakter Sasami haar diensten aan in Second Life. Wat er wel veranderd is, is het aantal deelnemers. Second Life heeft op dit moment meer dan 3 miljoen geregistreerden, tegen een jaar geleden nog geen 100 duizend. Ook 10 duizenden Nederlanders begeven zich met enige regelmaat als game character (avatar genoemd) in Second Life. Daardoor wordt de impact van virtuele sex met kinderen tussen naar alle waarschijnlijkheid in werkelijkheid twee volwassen (en, ook zeer waarschijnlijk, pedofielen) groter. Bij een bijeenkomst over ‘Recht in de Virtuele wereld’ in juni 2006 was de oprichting van de pedofiele partij in het nieuws en ben ik ingegaan op de eventuele strafbaarheid van leden van deze partij wanneer zij een online spel zouden ontwikkelen speciaal voor virtuele sex met minderjarigen. Is het strafbaar als een in werkelijkheid volwassene en een kind met elkaar virtuele sex bedrijven, met hun spelkarakters? Dit vergt een uitleg van het begrip seksueel binnendringen van het lichaam die in de huidige tijdgeest mogelijk verdedigbaar is, namelijk dat daar ook onder moet worden verstaan het seksueel binnendringen van het virtuele verlengstuk van een minderjarige, zijn avatar binnen een spel. De vraag is echter of een dergelijke uitleg wel mogelijk is in het licht van het binnen het strafrecht cruciale legaliteitsbeginsel: het moet voor een ieder duidelijk zijn welk gedrag onder een strafbepaling valt. Ik betwijfel of een rechter de hierboven voorgestelde uitleg aan zou durven. Eerder acht ik het denkbaar dat de betreffende personen worden gestraft voor het bezit van kinderporno, waarbij dan in wezen ook de aanbieder van het spel vervolgd zou kunnen worden. Voor de toepassing van de kinderporno strafbepaling is echter zoals gezegd vooralsnog een link met bestaande kinderen noodzakelijk. Je zou echter kunnen beweren dat iedere ‘minderjarige’ avatar gelijkenis vertoont met ergens op deze wereld rondlopende bestaande kinderen. De vraag is wederom of van de rechter een dergelijke flexibiliteit te verwachten is. Nog even daargelaten de complexiteit om te achterhalen wie er in werkelijkheid nu achter een avatar zit, te meer daar bijvoorbeeld Linden Labs (aanbieder van Second Life) virtuele sex met minderjarigen avatars niet als problematisch ziet.

Een wetswijziging lijkt daarom noodzakelijk. Hier is echter voorzichtigheid geboden. Hoewel ik voorstander ben van het strafrechtelijk vervolgen van seksueel misbruik van minderjarige avatars (ongeacht of die in werkelijkheid minderjarig of meerderjarig zijn), begeef je je hiermee op een hellend vlak. Als het bijvoorbeeld op termijn mogelijk wordt gedachten af te ‘tappen’, willen we dan ook strafbare gedachten strafbaar stellen? Verschil is natuurlijk dat de fantasie binnen Second Life ook voor derden zichtbaar is en wat iemand thuis in zijn stoel denkt niet. Maar het komt wel dicht in de buurt.

A.R. Lodder, Amsterdam